نمایش از 24 فروردين 1392 بازدید: 16024
پرینت


پزشکی کوهستان، درد ها و آرزوها

 

بنام خدا

 

مقدمه

عشق شاید تنها واژه ای باشد که بتواند ارتباط واقعی یک کوهنورد با کوهستان را  نشان دهد. کوهنوردی تنها یک ورزش نیست، زیستن در جهانی متفاوت است، با تجربه ها و نیازهای متفاوت. حضور در متفاوت ترین و گاه مخاطره آمیز ترین قسمتهای جهان، رو در رو شدن با خاص ترین آب و هوا ها و عدم دسترسی به تمامی مظاهر تمدن و تنهایی،تنهایی مطلق... . اینها همه باعث می شود تا یک کوهنورد تفاوت این ورزش با سایر ورزشها را در تمام لحظات کوهنوردی با تمام وجود احساس کند. و این تفاوت است که نیازهای متفاوت ایجاد می کند. تفاوتی مشهود در همه صحنه ها و عرصه ها از تجهیزات و وسائل گرفته تا آموزشها ،تمرین ها،آمادگیهای رو حی و بدنی و نیازهای پزشکی درمانی و آموزشی.

هر کوهنورد باید بتواند تمامی نیازهای ضروری خود را بدون احتیاج به دبگران برطرف کند. یک کوهنورد باید بتواند خودش در هر شریطی غذا درست کند، مواد اولیه تهیه کند،  چادر بزند، نیازهای بهداشتی درمانی خود را برطرف کند و جان کلام اینکه هر کوهنوردی باید بتواند بدون نیاز به دیگران زنده بماند.

پزشکی کوهستان چیست؟

پزشکی کوهستان به سلسله مباحثی گفته می شود که به  بیماریها و مشکلات بهداشتی - درمانی خاص کوهستان و کوهنوردان می پردازد.

بیماریهای کوهستان که موضوع اصلی این رشته است به سه دسته تقسیم می شوند:

1-  بیماریهایی که در زندگی روزمره با آن برخورد نداریم و فقط در کوهنوردان دیده می شود. مانند: ارتفاع زدگی و بیماریهای مربوط به ارتفاع و ...

2-  بیماریهایی که شاید در زندگی روزمره موارد آن دیده شود اما شیوع و شدت آن در کوهنوردان و کوهستان بسیار متفاوت است. مانند: سرمازدگی، یخ زدگی، گزشها و ...

3-   بیماریهایی که شاید در زندگی روزمره مشکلی معمولی و ساده باشند، اما در کوهستان و شرایط خاص آن می توانند بسیار خطر ناک و گاه حتی کشنده باشند. مانند: برف کوری و ...

پزشکی کوهستان از دیر باز تا امروز؟

سالهای سال پزشکان هنگام مراجعه کوهنوردان با بیماریها و مشکلاتی روبرو می شدند که نه در دوران تحصیل و آموزش از آنها شنیده بودند و نه  در سالهای طبابت و کار پزشکی مشابه آن را دیده بودند. هرچه زمان می گذشت و کوه رفتن آسان تر و عومی تر می شد و تعداد کوهنوردان و علاقه مندان رشته های وابسته به آن(چون: اسکی، سنگنوردی، یخ نوردی، دوچرخه سواری کوهستان،طبیعت گردی،تورهای کوهستان و حتی شکارچیان و ...) بیشتر و بیشتر  می شد این مشکل نیز بیشتر به چشم می آمد. تازه این همه ماجرا نبود، آموزش عمومی این مشکلات و بیماریها به کوهنوردان که با توجه به شرایط خاص آنها بسیار مهم و حیاتی مینمود و نیز اصول بهداشت، تغذیه، پیشگشیری و درمان این بیماریها همه و همه نیاز به پاسخگویی از جانب علم پزشکی داشت و نیاز به یک رشته تخصصی که بتواند پاسخگوی نیازهای این افراد باشد هر روز بیشتر از پیش  احساس می شد.

 اینچنین بود که مراکز پزشکی کوهستان در اکثر مراکز دانشگاهی، ارگانهای کوهنوردی جهانی و مناطق کوهستانی شکل گرفتند و نقش به سزایی نیز در زمینه آموزش عمومی کوهنوردان، مربیان کوهنوردی و امداد گران کوهستان ایفا نمودند.

در واقع  میتوان گفت نیازهای خاص و متفاوت کوهنوردان در زمینه های بهداشت و درمان پیشگیری آموزش باعث بوجود آمدن این رشته شد.نیازهایی که آموزشهای استاندارد پزشکی پاسخگوی آنها نبود.

پزشک کوهستان (پزشک ارتفاع ) کیست؟

برای اینکه پزشک یک تیم فوتبال بود اصلا نیاز نیست که فوتبالیست و یا حتی ورزشکار بود. شاید هم  به راحتی بتوان از کسی که سالها پزشک یک تیم فوتبال بوده است در یک تیم والیبال یا هندبال استفاده کرد.  اما هرگز نمیتوان از پزشکی  که کوهنورد نیست، سابقه کوهنوردی ندارد و  بیماریها و مشکلات ارتفاع را نمی شناسد در یک تیم کوهنوردی استفاده کرد.

پزشک ارتفاع باید توانایی همراهی تیم های کوهنوردی را داشته باشد. از بیماریها و مشکلات کوهنوردان و راه های پیشگیری و درمان آن در شرایط خاص به خوبی آگاه باشد، و بتواند پاسخگوی مشکلات و مسائل کوهنوردان باشد. لذا هر پزشکی برای اینکه بتواند پزشک ارتفاع باشد نیازمند آموزش است و هیچ پزشکی را بدون آموزش ، مطالعه و تسلط کافی نمیتوان به صرف کوهنورد بودن و یا پزشک بودن  پزشک ارتفاع نامید.

مطالبه کوهنوردان از پزشکی کوهستان چیست؟

کاهش تلفات کوهستان و کوهنوردی ایمن شاید مقدس ترین، بزرگترین و مهمترین مطالبه جامعه کوهنوردی از پزشکی کوهستان و ارتفاع باشد. اما این هدف چگونه بدست می آید و برای رسیدن به آن چه باید کرد؟

برای رسیدن به این هدف نخست باید بدانیم وظیفه پزشکی کوهستان در برابر کوهنوردان  و کوهنوردی چیست؟ بازخوانی و توجه به این سالت است که شاید بتواند ما را به هدف نهایی پزشکی کوهستان برساند.

1-  آموزش :

 اگر پزشکی کوهستان روزی بخواهد برای کوهنوردان فقط و فقط یک  کار انجام دهد بی شک آن عمل خیر، آمورش است. یک مربی، یک سرپرست و یک کوهنورد با تجربه برای اینکه خود و افراد تیمش را در خطر نیندارد و به سلامت باز گردد و باز گرداند باید علاوه بر مسائل فنی و سرپرستی  به خوبی بر مباحث پرشکی کوهستان مسلط باشد. سخن به گراف نگفته ایم اگر مدعی شویم که هیچ کوهنوردی بدون دانستن اصول پزشکی کوهستان کوهنورد کاملی نخواهد بود.

اما آموزش پزشکی کوهستان چگونه باید باشد؟ و خصوصیات یک آموزش خوب برای کوهنوردان چیست؟

الف) کیفیت و کارایی: آمورش هنگامی به هدف نهایی خود میرسدکه در نهایت منجر به تغیر رفتار شود. یک آموزش خوب باید برای نیازهای مخاطب طراحی شده باشد، راه کارهای ارایه شده در آن عملی و قابل اجرا باشد و به خوبی اهمیت آن برای آموزش گیرنده تبیین شود.

ب) پاسخگوی سطوح مختلف باشد: یک آموزش پویا و درست باید برای تمامی مخاطبین خود در تمام سطوح حرف برای گفتن داشته باشد و بتواند مطالبات آنها را پاسخگو باشد. بدیهی است نیازهای طبیعت گردان، کوهنوردان آماتور و تازه کار، کوهنوردان حرفه ای، تیم های هیمالیا نوردی، امدادگران کوهستان، سگنوردان با یکدیگر متفاوت است و  برداشت انها از مطالب نیز متفاوت است. پزشکی کوهستان هنگامی میتواند مدعی یک آموزش فراگیر و کامل شود که بتواند تمامی کوهنوردان و زیر شاخه های آنها را در تمام سطوح پوشش دهد.

ج) تربیت نیروی مداخله گر: فرد آموزش دیده در سیستم های آموزش پرشکی کوهستان باید قدرت مداخله در شرایط خاص و تصمیم گیری درست را داشته باشد. باید بتواند به موقع و به درستی اصول پیشگیری، تشخیص و درمان را اجرا کند. اگر آموزش به نحوی باشد که فقط اطلاعات تئوری فرد را تغیر دهد و منجر به تغیر رفتار نشود و به آموزش گیرنده در شرایط خاص قدرت مداخله درست را ندهد به هیچ عنوان بخصوص در سطوح عالی و حرفه ای کوهنوردی، آموزشی کامل تلقی نخواهد شد.

د) آموزش عملی: تغیر رفتار با آموزش عملی و تکرار و تمرین ایجاد می شود. پس یک آموزش خوب نباید صرفا به مسائل تئوری محدود شود وگرنه کار رایی خود را از دست خواهد داد.

ه) پیشرفت و به روز بودن آموزشها: مطالب و سیستم های آموزشی باید به طور دائم پیشرفت کند به روز شود و بر اساس نیاز سنجی های جدید و جمع آوری نظرات اهل فن و نیز آموزش گیرنده ها و مطالب علمی جدید تغیر یافته و پیشرفت کند. باز بینی کار های انجام شده و اصلاح اشتباهات گذشته خصوصیت بارز یک سیستم پویا و به روز است.

 

2-  تولید علم :

منابع پزشکی کوهستان اندک است. در این زمینه کارهای بر زمین مانده و راه های نارفته فراوان است. یک مرکز پزشکی کوهستان باید با تولید علم هم برای مراکز درمانی و مخاطبین خاص خود در این مراکز و هم برای سایر مخاطبین خود در کوهنوردان مطالب جدید برای ارائه داشته باشد و با توجه به گسترده بودن مباحث پزشکی کوهستان این مهم مقدور نمی شود مگر با حفظ ارتباط با مراکز علمی و آموزشی.

 

3-  نیاز سنجی:

پزشکی کوهستان برای ماندن و ایفا کردن وظیفه خود در قبال جامعه کوهنوردی باید بتواند نیاز های کوهنوردان را به خوبی شناسایی کرده وبرای حل آنها راه کار های مناسب ارائه دهد و بتواند حرفها ، آموزشها ، تحقیقات و مسیر کلی حرکات خود را همواره بر اساس نیاز های مخاطب طراحی و اجرا کند.

4-  درمان :

بیماریهای خاص کوهستان نیازمند درمان ویژه هستند و کوهنوردان باید برای حفظ سلامت خود به تیم های درمانی با تجربه در زمینه ارتفاع دسترسی کافی داشته باشند. چه در مراکز درمانی و چه در کوهستان.

5-   تربیت نیروی آموزش دیده

همانگونه که گفته شد مراکز پزشکی کوهستان باید بتوانند پزشکان آشنا به مسائل ارتفاع ، مربیان و تیم های امدادی کار آمد در ارتفاع را آموزش دهند تا تیم های کوهنوردی بتوانند از آنها در زمینه های متفاوت استفاده کنند.

ما در کجاییم ؟

تصدی گری : امروزه تنها متولی رسمی پزشکی کوهستان در کوهنوردی ما "کمیته پزشکی کوهستان" فدراسیون کوهنوردی  است. فدراسیون پزشکی ورزشی که باید نقش بالا دستی در این مسئله داشته باشد و بتواند کمک های نرم افزاری و سخت افزاری در این زمینه را ارائه دهد تا کنون آن گونه که باید و شاید وارد این عرصه نشده است (گرچه انتطار میرود نقش پر رنگ تری در این زمینه بخصوص در زمینه درمان و تولید علم ایفا کند.). ما هنوز هیچ مرکز پزشکی کوهستان در هیچ کدام از دانشگاه های کشور نداریم.

آموزش: تنها اآموزش ارائه شده پرشکی کوهستان فدراسیون "دوره مقدماتی پزشکی کوهستان است" که سال ها است که با همین سبک و سیاق بدون هیچ گونه تغیری در محتوی و نحوه ارائه،   اجرا می شود. آموزشی که صرفا تئوری است، برای تمامی سطوح یکسان است، سالها است که به روز نشده است، ایرادهای آن برطرف نگردیده است و نیاز به باز بینی کلی دارد.

تولید علم: شاید بتوان گفت امروزه با توجه به نیازها و کمبود های موجود، پزشکی کوهستان بیش از هر زمان دیگری به تولید علم نیازمند است. ولی ما در این زمینه هم نمره قبولی نگرفته ایم. هیچگونه کتابی منتشر نشده است و از انتشار هیچ کتابی نیز حمایت نشده است. هیچ مقاله یا حتی یک جزوه نیز تهیه نشده است. هیچ کارگاه یا دوره آموزشی جدیدی طراحی نشده است.

 و حتی برای تنها دوره آموزشی پزشکی کوهستانی  که برگزار می شود کتاب که هیچ حتی یک جزوه استاندارد و مورد توافق  همگان نیز تهیه نشده است.

برقرای ارتباط با سایر مراکز: در این سالها هیچگونه ارتباطی با مراکز علمی که منجر به نتیجه قابل ذکر برای کوهنوردی کشورمان شود ایجاد نشده است.
 در تمام دنیا بین مصرف کننده و تولید کننده علم قرارد
 هایی منعقد می شود تا نیاز های مصرف کننده برطرف شود ما نه تنها این کار را انجام نداده ایم، بلکه از کسانی که با زحمت و صرف عمر و سرمایه خود بدون چشمداشت تولید علم کرده اند نیز نه تنها حمایت نکرده ایم که گاه مقابله هم کرده ایم که مصادیق آن بسیار است و در این کلام نمی گنجد. بطور خلاصه باید گفت نه تنها هیچگونه بستر سازی برای تولید علم و پیشرفت پزشکی کوهستان انجام نشده است، بلکه به هیچ عنوان از امکانات و پتانسیلهای موجود نیز استفاده نگردیده است.

نیاز سنجی: در پزشکی کوهستان می باست پل ارتباطی بین کوهنوردان و پزشکان و مراکز علمی بوجود آید تا نیازهای کوهنوردان به خوبی بررسی و ارائه شود تا بتوان مطالعات لازم در مورد آن انجام شود و اصول آموزش، درمان و ... بر آن اساس طراحی گردد. وظیفه و کاری که تا کنون بر زمین مانده است.

درمان: در زمینه درمان باید گفت که ما در تمام کشور با توجه به ظرفیت های فدراسیون و فدراسیون پزشکی ورزشی هنوز حتی یک کلنیک ویژه برای کوهنوردان  نداریم و هنوز هیچ کوهنوردی نمی داند در صورت بروز مشکل یا حادثه به چه مرکز درمانی یا فردی می تواند مراجعه کند که تسلط لازم بر بیماریهای ارتفاع را داشته باشد و مورد تایید فدراسون نیز باشد. این در حالی است که نیروهای درمانی مجرب و توانمند در تمام کشور در این زمینه داریم و فقط نیازمند سازماندهی و هماهنگی هستیم.

تربیت نیرو: در زمینه تربیت نیروی مجرب و مورد نیاز پزشکی کوهستان کشورنیز شاید تا کنون هیچگونه اقدامی صورت نگرفته است. ما هنوز حتی نتوانسته ایم نیروهای موجود را که بصورت خود جوش در این زمینه فعالیت کرده اند گرد هم جمع کرده سازمان دهی کنیم تا از توان علمی آنها بهره ببریم این در حالی است که سخت نیازمند تربیت نیروی کار آمد در زمینه پزشک تیم کوهنوردی، پزشک تیمهای برون مرزی، امداد گر کوهستان و نیروهای آموزشی هستیم.

پزشکان ، پزشکی کوهستان و هیمالیا نوردی؟

سالهای سال  از شروع هیمالیا نوردی نوین در ایران می گذرد اما هنوز درباره نقش پزشکان و آموزه های پزشکی کوهستان در این زمینه اتفاق نظر حتی نسبی نیز  وجود ندارد. پزشکان بسیاری به همراه تیم های کشورمان به ارتفاعات بلند رفته اند در حالی که نه یک کلمه دستور العمل(نه از جانب فدراسیون و نه از جانب کمیته پزشکی کوهستان) و شرح وظائف مشخص در این زمینه وجود دارد نه حتی از این همه تجربه پزشکان ارتفاع کشورمان طی این سالها (که به آسانی و ارزانی بوجود هم نیامده است) یک کلمه مستندات وجود دارد که مورد استفاده نسل آینده قرار بگیرد و آنها بتوانند این تجربیات را گسترش داده به پیش ببرند.

در سالهای اخیر که تجربه همراهی پزشکان با تیم های هیمالیا نوردی را داشته ایم بسیار درباره صعود یا عدم صعود پزشکان به همراه تیم ها بحث شده است اما هیچ گاه از خود نپرسیده ایم که اصلا تیم های هیمالیا نوردی آیا نیاز به پزشک دارند؟ و اگر دارند چرا ؟ وظیفه این پزشک در تیم قبل ،حین و بعد از صعود چیست؟چه کارهایی باید انجام دهد؟ شرح وظائف او موجود است؟

نبود دستور العمل برای عملکرد پزشکان و شرح وظائف آنها ،نبود منبعی برای آموزش و استفاده از تجربیات گذشته  همه و همه باعث شده است تا وجود پزشکان در تیم های هیمتالیا نوردی ما با شیوه های سنتی و ریش سفیدی به انجام برسد و گویی امروز جامعه کوهنوردی بجز مشکل صعود و یا عدم صعود پزشک به همراه تیم مشکل و چالش دیگری در این زمینه ندارد.

چه باید کرد؟

باید برای تیم های هیمالیا نوردی آموزشها و کارگاه ویژه تعریف و اجرا کنیم. تا بتوانیم از تسلط هیمالیانوردانمان بر اصول حیاتی پزشکی کوهستان اطمینان یابیم. امروزه از دست رفتن کوهنوردانمان در هیمالیا بعلت عدم اطلاع از اصول بدیهی پزشکی کوهستان و یا رعایت نکردن آنها بهیچ عنوان پذیرفته نیست و نشانه ضعف سیستم آموزشی پزشکی کوهستان ما است که نیاز به باز بینی جدی و فعالیت بیشتر و بیشتر دارد.

ولی یک پزشک تیم هیمالیا نوردی چه وظائفی دارد؟

1-  تهیه پرونده سلامت تایید سلامت اعضائ تیم برای صعود به ارتفاع.

2-  نظارت بر تمرینات آماده سازی و کنترل وضعیت سلامت و پیشرفت آمادگی بدنی و جسمی افراد تیم.

3-  تکرار معاینات و اطمینان خاطر از سلامت افراد هنگام صعود.

4-  مشاوره و نظارت بر تهیه دارو و ملزومات پزشکی تبم .

5-  اطلاع از سیستمهای درمانی و امدادی کشور و محل مقصد.

6-  کنترل سلامت و توانایی صعود افراد در حین صعود.

7-  درمان بیماران احتمالی

8-  کمک در امداد و نجات در صورت لزوم

9-  کنترل و پیگیری سلامت جسمی و روانی افراد شرکت کنند بعد از صعود و حین دوره ریکاوری.

تمامی این مباحث و وظایف نیاز به بررسی مطالعه و پیگیری و تهیه منابع آموزشی و دستورالعمل برای پزشکان، سرپرستان و اعضا تیم ها دارد وظیفه خطیری که سالها است مغفول مانده است.

و اما آرزوهای برآورده نشده ما در پزشکی کوهستان؟

در مجموع باید  ضمن ارج نهادن و محترم شمردن تلاشهای انجام شده در سالهای گذشته در زمینه پرشکی کوهستان باید گفت ما هنوز در این زمینه بسیار فقیر و کم کار هستیم  و در بسیاری از زمینه ها هنوز هیچ کاری انجام نداده ایم و در سایر مقولات هم نمره قبولی نمیگیریم و برای رسیدن به هدف نهایی خود نیاز به کاری بزرگ ،ریشه ای و انقلابی عظیم و ساختاری در این کمیته هستیم.

باید بپذیریم که برای سلامت کوهنوردانمان، برای حفظ جان خود و کوهنوردان آینده به پزشکی کوهستان نیارمندیم. این مهمترین و اولین گام است. توقع د اریم کمیته پزشکی کوهستان ار حالت نیمه تعطیل فعلی خارج شود و تغیری بنیادین و ساختاری کرده ضمن احترام نهادن به خرد جمعی و استفاده از پتانسیلهای کشور به سمت فعال شدن و مولد بودن در تمامی زمینه ها حرکت کند .

باید تلاش کنیم، فعال باشیم، ارتباط درست و کار آمد ایجاد کنیم.

باید پزشکی کوهستان را بشناسیم و نیاز آن را برای کوهنوردان تبیین کنیم .

 باید پتانسیلهای موجود در کشور را قدر بدانیم و از آنها در راستای اهداف کوهنوردی کشورمان  به خوبی استفاده کنیم.

باید علم تولید کنیم تا ضامن سلامت و پایندگی کوهنوردی و کوهنوردانمان شود.

باید بکوشیم تا درست و محکم حرکت کنیم تا در برابر آیندگان با افتخار بایستیم و به عملکرد خود افتخار کنیم.

تا ایمنی و سلامت فردای کوهنوردی کشورمان مدیون تلاشها ی امروز ما باشد.

به امید آن روز

دکتر فرید عباسی دزفولی

                   ************************************************************************************************************

 

نظرات   

 
#3 آآتوسا 1394-10-07 14:42
دوستان وقتتون رو هدر این کلاسا نکنید من کلاس رو رفتم هزینه هم کردم اما هیچ مدرکی در کار نیست آقای دکتر 5 ماه پیچوندن منو
بازگو کردن
 
 
0 #2 محمدبیگی محمدمهدی 1394-05-24 17:22
بسیارعالی درد دل همگان را گفتی
بازگو کردن
 
 
0 #1 محمدبیگی 1394-05-24 17:12
باتشکروخسته نباشید بسیارلذتبرددم ازمطالب خوب وزیبای شماکه درددل جامعه کوهنوردی را بیان کردید موفق باشید وما باید مانند کوه استوار باشیم وبه تولید علم پزشکی برسیم
بازگو کردن
 

اضافه کردن نظر


حاضرین در سایت

ما 24 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

| + - | RTL - LTR